آبی مبهم

مرشد و مارگاریتا، با وجود ساختاری به نهایت متکلف، رمانی است با قابلیت صریح سخن‌گفتن خطاب به تخیل و به قلب. بولگاکوف، مانند هوفمان که یکی از نویسندگان باب طبع اوست، مرزهای میان روزمرگی و معنویت را از میان برمی‌دارد. ساحره‌ها و اهریمنان و خون‌آشامانی که از اعماق قرون وسطا آمده‌اند در کوچه‌های مسکو گردش می‌کنند؛ برخورد‌ دنیای وهم‌آلود و نامعقول شیطان و نوکران او تأثیراتی شفاف و سازنده و مضحک به وجود می‌آورد. بولگاکوف که هم نویسنده است و هم دلقک نابغه، با ما از فلسفه و دین و سیاست سخن می‌گوید. اما این کار را با آزاد اندیشی و ابداعی انجام می‌دهد که یادآور سیرک یا تئاتر است. و دیگر اینکه ماجرای عشق مرشد و مارگاریتا نیز هست؛ ماجرایی رمانتیک و سرشار از تغزل و شعر‌ و سرشار از مصیبت و خوشبختی. بولگاکوف نوشته است: «باید قهرمانان خود را دوست داشت»؛ و در واقع آن قدر اصلیت و حقیقت عمیق در حکایت شادیها و تشویشهای مرشد و مارگاریتا احساس می‌شود که آنها، دور از هر گونه متعارف بودن، خود به خود به عاشقان اسطوره‌ای ادیبات جهانی می‌پیوندند.

چرا مرشد به نور نرسید؟ بی‌شک بدان سبب که به قدر کافی حاکی از آن نوری نبود که بر او آشکار شد، شاید از سر بزدلی، که به گفته بولگاکوف «بدترین عیب روح » است،  به قدر کافی به خود اعتقاد نداشت و بیش از حد به قدرت مطلق وولاند اعتماد کرد ، شیطان حیرت‌انگیزی «که تا ابد بدی می‌خواهد و تا ابد خوبی صورت می‌دهد...»

شاید همسان نباشیم

              اما

با هم یگانه خواهیم شد

چونان دو قطره آب

  وقتی کتری سوت می زند،

به چای فکر می کنم،

و وقتی به چای فکر می کنم،

به نوشیدنش با تو فکر می کنم.

   براده های آهن ، آزاداندیش ترین و یاغی ترینشان ، حتی اگر یک شاعر هم بینشان تصور کنیم ، با قرار گرفتن در حریم یک آهن ربای زپرتی ، باید گردن بنهند به نظم نوینی که گریبانشان را می گیرد و تبدیل شوند به براده هایی که مثل براده های قدیم ،تخته سنگ های اهرام را خرکش کنند تا در فضایی گنگ ، تمدنی را بنا نهند که قرار بوده ماندگاری اش ضامن بقای آفرینش شود.یا همچون بردهای جدید بناهایی از قانون را چون طوق به گردن بیندازند وسنگینی آن را به دوش کشند تا در فضایی موهوم عدالتی را بنا نهند که قرار است یکپارچگی اش ضامن تحدید قساوت قانون گذار باشد و تعریض بزرگراه هایی که گویا اهرام ثلاثه ای است که از هم شکافته اند تا اضلاعش را بر سفره زمین پهن کنند.بزرگراه هاییکه یک طرفه به سمت قساوتی یک دست پی ریخته شده است که سراسر آفرینش را بپوشاند ، چنان که زمین بایر یا حتی باغی بی بر هم نماند .

   تصور یک منطق ریاضی برای ساختمان قرارگیری براده ها ، از فرض یک دلیل شاعرانه برای جبر این اتحاد قابل قبول تر است.مثلا شاعرانه ترین دلایل در نطق های زیرکانه یک آهنربای فیلسوف مآب در سیاستی که نسبت به براده ها روا داشته است ؛ "مثلا بی نظمی شان را نظم داده تا بتوان در آن زیبایی شناسی منحصر به فردی را بدست آورد که به سنگ محک یا نقد آیندگان نیز محترم باشد ، نظمی که چیدمان نهایی آن ، خلق زیبایی ، خلق انسانی دیگر است . انسانی که محصول نظم نوین است ."انسانی که همچون براده ها از ترس متلاشی شدن ، بیشتر و بیشتر در خودش فرو می رود . آنقدری که کالبدش می درد ، در جسم خود تحلیل می رود ، از درون تکیده می شود و تنها چیزی که ازش می ماند چیزی ست که تنها عنصر وجودی براده هاست ؛ دلهره .

پ.ن:نکته جالب کتاب "دخترها به راحتی نمی توانند درکش کنند" طنز رک و راست و شیطنت‌آمیز پوریا عالمی و یا طراحی‌های پریماتیو توکا نیستانی نیست، بلکه آن تلنگری است که بر جامعه روشنفکری و کافه‌نشین می‌زند. پوریا به بهانه نوشتن مطالبی که شاید دخترها زیاد هم به آن اهمیت نمی‌دهند، به زاویه‌هایی از Lite Style امروز نگاه کرده که کم‌کم وارد جامعه جوان روشنفکر ما شده و فاصله‌گذاری این قشر را هم با خودش و هم با دنیای واقعی پیرامونش موجب شده است. عنوان کتاب «دخترها به راحتی نمی‌توانند درکش کنند» نباید خواننده را به این اشتباه بیندازد که با یک کتاب آنتی‌فمینیستی طرف است. پوریا، دخترها را به عنوان شاهدی برای اجرای نمایشنامه تکراری و روزمره «اداهای بی‌هویت» چه پسر و چه دختر در نظر گرفته است. نسلی که مخاطب این کتاب است، هایکو را کشف کرده و فکر می‌کند خودش هم می‌تواند هایکو بگوید، چون سهل است و ممتنع. اما فراموش می‌کند که برای هایکو نوشتن باید فیلسوفی رها باشی. البته نگاه تند پوریا در طول کتاب بعضی وقت‌ها ولرم می‌شود. آنجاهایی که به نظر می‌آید به یک نوعی حدیث نفس می‌گوید. طرح‌های توکا هم کاملا «کافه‌ای» است و حال و هوای کتاب را کامل می‌کند.